Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), bilimsel araştırmalarda ve destek süreçlerinde hızla yaygınlaşan Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) teknolojilerinin kullanımına ilişkin kapsamlı bir rehber yayınladı. Eylül 2025 tarihli "Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi", bu teknolojilerin sunduğu fırsatların yanı sıra taşıdığı risklere karşı da net kurallar belirliyor.

Rehberin temel amacı, TÜBİTAK destek programlarına başvuran ve bu süreçlerde değerlendirici olarak görev alan tüm paydaşlar için etik, sorumlu ve yasal bir çerçeve sunmaktır. Bu kapsamda araştırma bütünlüğünün, fikri mülkiyet haklarının, süreç gizliliğinin ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) başta olmak üzere yasalara tam uyumun sağlanması hedefleniyor.

Rehber, "Başvuru Sahipleri" ve "Değerlendiriciler" olmak üzere iki ana paydaş grubu için farklı kurallar getiriyor.

Başvuru Sahipleri (Araştırmacılar, Proje Ekipleri) İçin Kurallar

Rehber, başvuru sahiplerinin ÜYZ araçlarını belirli koşullar altında destekleyici bir araç olarak kullanmasına izin veriyor.

İzin Verilen Durumlar: Literatür araştırması ve özetleme, dil ve üslup iyileştirme, kodlama yardımı ve fikir geliştirme gibi alanlarda ÜYZ'den faydalanılabileceği belirtiliyor.

Nihai Sorumluluk: En önemli ilke olarak, ÜYZ kullanılsa dahi sunulan içeriğin (veriler, analizler, referanslar) doğruluğu, özgünlüğü ve bilimsel geçerliliğinden tamamen başvuru sahibinin sorumlu olduğu vurgulanıyor. ÜYZ'nin "halüsinasyon" olarak bilinen yanlış bilgi üretme riskine karşı titiz bir doğrulama yükümlülüğü getiriliyor.

Beyan Zorunluluğu: Proje önerisinin hazırlanmasında (basit dilbilgisi düzeltmeleri hariç) ÜYZ'den önemli ölçüde faydalanılması durumunda, bunun başvuru sisteminde özel olarak ayrılmış bir bölümde beyan edilmesi zorunlu kılınıyor.

Kesin Yasak (Veri Gizliliği): Proje önerisiyle ilgili gizli detayların, yayınlanmamış araştırma verilerinin, KVKK kapsamındaki kişisel verilerin veya ticari sırların halka açık ÜYZ araçlarına girilmesi kesinlikle yasaklanıyor.

Değerlendiriciler (Hakemler, Panelistler) İçin Kurallar

Rehber, değerlendirme sürecinin gizliliği ve bütünlüğünü korumak amacıyla değerlendiriciler için çok net ve katı bir kural getiriyor:

Kullanım Kesinlikle Yasak: TÜBİTAK Değerlendiricilerinin (hakem, panelist, izleyici vb.), değerlendirme göreviyle ilgili herhangi bir amaçla ÜYZ araçlarını kullanmaları kesinlikle yasaktır.

Gerekçeler: Bu yasağın temelinde, değerlendirme sürecinin temel taşı olan gizlilik yükümlülüğünün ihlali yatmaktadır. Proje önerisi gibi hassas bilgilerin ve kişisel verilerin harici sistemlere yüklenmesi hem fikri mülkiyet hakları hem de KVKK açısından ciddi riskler barındırmaktadır.

Uzman Yargısı: Rehber, ÜYZ araçlarının, alanında uzman değerlendiricilerin derinlemesine bilgisine ve eleştirel muhakemesine dayanan uzman yargısının yerini tutamayacağını belirtiyor.

Uluslararası Uyum: Bu kısıtlamanın, ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) ve Avrupa Araştırma Konseyi (ERC) gibi dünyanın önde gelen fon sağlayıcı kuruluşlarının politikalarıyla tam uyumlu olduğu vurgulanıyor.

TÜBİTAK, hızla değişen teknolojiye uyum sağlamak amacıyla bu rehberin statik bir belge olmadığını ve düzenli olarak güncelleneceğini de belirtti.

Rehbere ulaşmak için lütfen tıklayınız.